Yusuf Bahadır AYDIN
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Rum Yönetimi Lideri Nikos Hristodulidis ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından basın mensuplarına açıklamalarda bulundu. Güven yaratıcı önlemler kapsamında köprü kurucu öneriler sunduklarını belirten Erhürman, Akıncılar ve Erenköy-Gemikonağı geçiş noktalarının açılması konusunda uzlaşıya varıldığını, diğer geçiş noktaları ile Pile konusunun ise BM Genel Sekreteri ile yapılması öngörülen üçlü görüşmeye bırakıldığını söyledi. Erhürman, siyasi eşitlik ve dönüşümlü başkanlık konusundaki tutumlarının değişmediğini vurgulayarak, “Müzakere olsun diye müzakere istemiyoruz. Bizi çözüme ulaştıracak müzakere istiyoruz” dedi.
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Rum Yönetimi Lideri Nikos Hristodulidis ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından düzenlediği basın toplantısında, güven yaratıcı önlemler kapsamında sundukları önerileri ve görüşmede varılan uzlaşıları değerlendirdi.
Bugüne kadar görüşülen ancak sonuçlandırılamayan konularla ilgili köprü kurucu öneriler içeren bir paketle görüşmeye gittiklerini belirten Erhürman, sundukları önerilerin yeni taleplerden oluşmadığını, uzun süredir gündemde bulunan ve üzerinde çalışılan konuların hayata geçirilmesini amaçladığını kaydetti.
BM Genel Sekreteri’nin görev süresinin sonuna yaklaşıldığına işaret eden Erhürman, mevcut süreçte somut ilerleme sağlanmasının önemine dikkat çekti.
“ÖNERİLERİMİZİN BİRÇOĞU ORTAK AÇIKLAMAYA GİRDİ”
Görüşmede sundukları önerileri tek tek açıklayan Erhürman, ilk önerilerinin adada meydana gelebilecek afetlere iki tarafın ortak müdahalesini sağlayacak bir mekanizmanın kurulması olduğunu söyledi.
Bu konuda Rum tarafının Mart 2025’te sunduğu ayrıntılı mekanizma önerisini esas alarak çalışma yaptıklarını belirten Erhürman, söz konusu mekanizmanın teknik komite tarafından geliştirilmesi konusunda anlaşmaya varıldığını ifade etti.
İkinci önerilerinin, iki taraftan askerlerin bir araya geleceği ve özellikle ara bölgede yaşanan sorunlar ile mayınlardan arındırma gibi konularda iş birliği yapabileceği doğrudan askerî bir mekanizma kurulması olduğunu kaydeden Erhürman, BM’nin 1 Mayıs 2020’de sunduğu ayrıntılı çalışmayı kabul etmeye hazır olduklarını bildirdiklerini ancak bu önerinin kabul görmediğini söyledi.
Eğitim Teknik Komitesi tarafından tamamlanma aşamasına getirilen eğitim çalışmalarının mevcut haliyle kabul edilmesini de önerdiklerini belirten Erhürman, Rum tarafının konu üzerinde biraz daha düşünmek istediğini aktardı.
IMAGINE programının eski formatına dönmesini önerdiklerini anlatan Erhürman, programın Eğitim Teknik Komitesi’nin yönetim ve gözetiminde, çocukların vatandaşlık bağından bağımsız olarak iki taraftan katılıma açık şekilde yeniden başlatılması konusunda uzlaşıldığını belirtti.
Kültürel miras konusunda da iki tarafta bulunan ve diğer tarafa ait olan eski eserlerle ilgili bilgi, veri ve materyallerin paylaşılması yönündeki çalışmanın hayata geçirilmesini önerdiklerini kaydeden Erhürman, bu önerinin de kabul edildiğini söyledi.
Çevre Teknik Komitesi’nin tamamladığı üç projenin yürütülerek sonuçlandırılması konusunda da anlaşmaya varıldığını ifade eden Erhürman, Maronit kiliseleri ve Ermeni Manastırı’nın restorasyonuna ilişkin çalışmaların da ilgili toplumlarla iş birliği içerisinde yürütülmesini önerdiklerini belirtti.
Bu çalışmaların Kültürel Miras Teknik Komitesi’nin uzmanlığından yararlanılarak gerçekleştirileceğini kaydeden Erhürman, söz konusu önerilerin ortak açıklamaya yansıdığını söyledi.
GEÇİŞ NOKTALARI İÇİN DÖRT AŞAMALI ÖNERİ
Görüşmenin önemli gündem maddelerinden birinin geçiş noktaları olduğunu belirten Erhürman, bu konuda dört aşamalı bir öneri paketi sunduklarını açıkladı.
İlk önerilerinin, Kiracıköy-Eğlence yolunun tamamen kuzeyden, Kıbrıs Türk tarafınca yapılması olduğunu kaydeden Erhürman, bu şekilde yolun Kiracıköy’den Eğlence’ye ulaşmasının sağlanabileceğini söyledi.
İkinci aşamada, yolun Ova Yeri köyüne kadar kuzeyden yapılmasını, geri kalan kısmın ise Avrupa Birliği tarafından finanse edilerek tamamlanmasını önerdiklerini belirten Erhürman, yolun kuzeyden yapılması sırasında ortaya çıkabilecek 1974 öncesine ait Kıbrıs Rum mallarının kamulaştırılması konusunda da Taşınmaz Mal Komisyonu aracılığıyla çözüm üretmeye hazır olduklarını ifade etti.
İkinci önerilerinin Kiracıköy-Eğlence, Akıncılar, Haspolat ve Gemikonağı geçiş noktalarının tamamının bir paket halinde açılması olduğunu belirten Erhürman, bunun mümkün olmaması halinde Haspolat ve Gemikonağı geçişlerinin açılmasını önerdiklerini söyledi.
Dördüncü önerilerinin ise Akıncılar ve Gemikonağı geçiş noktalarının açılması, diğer geçiş noktaları ile Pile konusunun BM Genel Sekreteri ile yapılacak üçlü görüşmeye bırakılması olduğunu kaydeden Erhürman, kabul edilen önerinin bu son seçenek olduğunu açıkladı.
“Sonuç itibarıyla bu önerilerimizden en sonuncusu olan öneride kabul edilmiş oldu. Bugün itibarıyla Akıncılar ve Gemikonağı diyebileceğimiz geçiş noktalarının açılması üzerinde anlaşıldı. Ancak diğerlerinden vazgeçilmedi. Hepsi Pile ile birlikte üçlü toplantıya bırakıldı” dedi.
“DOKUZ YILLIK DURGUNLUĞUN ARDINDAN İLERİYE DOĞRU ADIMLAR”
2017 Crans-Montana sürecinden 2026 yılına kadar geçen dönemi değerlendiren Erhürman, dokuz yıllık durgunluğun ardından bazı konularda ilerleme sağlandığını söyledi.
Beklentilerinin her şeyin bir anda çözülmesi olmadığını belirten Erhürman, “Bunları mütevazı ama sonuç itibarıyla ileriye doğru adımlar olarak değerlendiriyorum” ifadelerini kullandı.
BM Genel Sekreteri ile yapılması öngörülen üçlü görüşmenin haftalar içerisinde gerçekleşmesinin beklendiğini belirten Erhürman, bu toplantıda geçiş noktalarının tamamının ve Pile’ye ulaşım konusunun yeniden ele alınacağını söyledi.
Diğer güven yaratıcı önlemlerden de vazgeçmediklerini vurgulayan Erhürman, Kıbrıslı Türklerin AB vatandaşlığı, Ermeni toplumundan doğan çocuklar ve spor alanındaki konuların da gündemlerinde bulunduğunu ifade etti.
“DÖNÜŞÜMLÜ BAŞKANLIK METODOLOJİNİN BİR PARÇASIDIR”
BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin’in, dönüşümlü başkanlık konusunun bir metodoloji meselesi değil, esasla ilgili bir konu olduğu yönündeki değerlendirmesine ilişkin soruyu yanıtlayan Erhürman, bu görüşe katılmadığını ancak değerlendirmeye saygı duyduğunu söyledi.
Dönüşümlü başkanlığın müzakere metodolojisinin içerisinde yer almasının önemli gerekçeleri bulunduğunu belirten Erhürman, geçmiş müzakere süreçlerinin neden sonuçlanamadığının incelenmesi gerektiğini kaydetti.
Özellikle Crans-Montana sürecinde siyasi eşitliğin unsurlarından biri olan dönüşümlü başkanlık konusunun güvenlik ve garantiler gibi kapsamlı bir meseleyle eşleştirilmesinin yanlış olduğunu ifade eden Erhürman, bu yaklaşımın müzakerelerin sonuçsuz kalmasına neden olan unsurlardan biri olduğunu savundu.
Dönüşümlü başkanlığın Kıbrıs Türk tarafı açısından güvenlik ve garantiler kadar hayati bir konu olarak değerlendirilmediğini ancak siyasi eşitliğin somut göstergelerinden biri olduğunu belirten Erhürman, şöyle konuştu:
“Bizim dönüşümlü başkanlığı isteme sebebimiz, dönüşümlü başkanlığın Kıbrıs Türk tarafı için hayattaki en önemli konu olması değil. Nasıl ki Kıbrıslı Rumlar güvenliği kendileri için hayati bir konu olarak görüyorsa, Kıbrıslı Türkler de güvenliği en önemli konu olarak görüyor. Biz sadece siyasi eşitlik meselesinin bugüne kadar çözüme ulaşamamanın temel sebeplerinden biri olduğunu söylüyoruz.”
Dönüşümlü başkanlığın içeriği ve hangi dönemlerde uygulanacağı gibi ayrıntıların müzakere edilebileceğini belirten Erhürman, öncelikle ilkesel kabulün sağlanması gerektiğini ifade etti.
Erhürman, “Kurulabilecek herhangi bir yapıda Kıbrıslı Türklerin tarihin bir döneminde liderlik yapabileceğini ilkesel olarak bileceğiz. Bu, Kıbrıslı Rumların gerçekten Kıbrıslı Türklerle gücü ve adadaki zenginliği paylaşmaya hazır olup olmadığını gösteren sembolik bir durumdur” dedi.
“MÜZAKERE OLSUN DİYE MÜZAKERE İSTEMİYORUZ”
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Kıbrıs sorununa ilişkin açıklamaları ve Türkiye ile istişare sürecine yönelik soruları da yanıtlayan Erhürman, geçiş noktaları dahil masaya götürdükleri bütün önerilerin Türkiye Cumhuriyeti ile istişare edildiğini söyledi.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın KKTC ziyaretinde de bu konuların ele alındığını belirten Erhürman, Türkiye ile tam bir istişare içerisinde hareket ettiklerini vurguladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Çözümsüzlük çözüm değildir” yönündeki açıklamasına dikkat çeken Erhürman, kendisinin de aynı görüşte olduğunu ancak yeni bir müzakere sürecinin geçmişteki hataları tekrarlamaması gerektiğini söyledi.
Kıbrıs Rum tarafının Kıbrıslı Türklerle adadaki gücü ve zenginliği paylaşmaya hazır olup olmadığının önceden ortaya konulması gerektiğini belirten Erhürman, bu yaklaşımın bir ön şart değil, geçmiş deneyimlerden çıkarılan bir sonuç olduğunu ifade etti.
“Bugüne kadarki deneyimler bize Kıbrıs Rum tarafının buna hazır olmadığını gösterdi. Bu defa hazırsa denemeye değer, hazır değilse denemeye değmez. Bizim için de çözümsüzlük çözüm değildir. Ancak bu defa farklı olmalıdır” diyen Erhürman, şöyle devam etti:
“Müzakere olsun diye müzakere istemiyoruz. Bizi çözüme ulaştıracak müzakere istiyoruz. Bir sürece gireceksek bu defa çözüm ihtimali olduğunu görmeliyiz. Bunun için de karşımızda bizimle adadaki gücü ve zenginliği paylaşmaya hazır bir muhatap bulunduğunu baştan görmemiz gerekiyor.”
Erhürman, Kıbrıs Türk tarafının bu yaklaşımının Türkiye’nin değerlendirmesiyle de örtüştüğünü belirterek, sürecin tam istişare içerisinde yürütüldüğünü söyledi.
“YAPILANDIRILMIŞ BİR ÖNERİ GELİRSE DEĞERLENDİREBİLİRİM”
Holguin’in dönüşümlü başkanlığın müzakerelerin ilk gündem maddelerinden biri olabileceği yönündeki yaklaşımının değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sorusuna da yanıt veren Erhürman, bu konuda somut ve yapılandırılmış bir öneri gelmesi halinde değerlendirmeye açık olduklarını belirtti.
Müzakerelerin başlaması ve dönüşümlü başkanlık konusunun ilerleyen aşamalarda ele alınmasının, geçmişteki yöntemlerin tekrarlanması anlamına gelebileceğini ifade eden Erhürman, siyasi eşitliğin ilkesel kabulünün baştan ortaya konulması gerektiğini vurguladı.
Ancak BM tarafından müzakere sürecinin aşamalara bölünmesini öngören, dönüşümlü başkanlığın ilk konu olarak ele alınmasını ve bu konuda uzlaşı sağlanmadan diğer başlıklara geçilmemesini içeren yapılandırılmış bir öneri getirilmesi halinde bunu değerlendirebileceğini söyledi.
Erhürman, “Benim derdim bunun metodoloji mi yoksa esas mı olduğuyla ilgili değil. Benim derdim, bu defa Kıbrıs Rum tarafının adadaki gücü ve zenginliği bizimle paylaşmaya hazır olup olmadığını baştan görmektir” ifadelerini kullandı.
“ANTALYA’DA GÖRÜŞME ÖNERİSİNİ BEN YAPTIM”
BM Genel Sekreteri ile yapılması planlanan üçlü görüşmenin tarihi ve Antalya Diplomasi Forumu kapsamında Hristodulidis ile bir araya gelme ihtimaline ilişkin soruları da yanıtlayan Erhürman, henüz kesinleşmiş bir tarih bulunmadığını söyledi.
Üçlü görüşmenin haftalar içerisinde yapılmasının öngörüldüğünü belirten Erhürman, yaklaşık bir ay ile bir buçuk aylık bir sürenin söz konusu olabileceğini ifade etti.
Antalya’da Hristodulidis ile görüşme önerisini kendisinin yaptığını açıklayan Erhürman, Rum liderin bu öneriyi değerlendireceğini söylediğini ancak programının yoğunluğu nedeniyle kısa süre kalacağını ve görüşmeye vakit ayıramayacağını bildirdiğini aktardı.
“KİMSE BUNU BİR KAPI AÇILDI, DİĞERLERİNDEN VAZGEÇİLDİ ŞEKLİNDE DEĞERLENDİRMESİN”
Geçiş noktaları konusunda yöneltilen sorular üzerine ayrıntılı açıklamalarda bulunan Erhürman, Akıncılar ve Gemikonağı geçişlerinin açılması konusunda uzlaşı sağlanmasının diğer geçiş noktalarından vazgeçildiği anlamına gelmediğini vurguladı.
Haspolat’ın sundukları bütün önerilerde yer aldığını belirten Erhürman, ilk iki önerinin tüm geçiş noktalarını kapsadığını, üçüncü öneride Haspolat ve Gemikonağı’nın, son öneride ise Akıncılar ve Gemikonağı’nın öne çıktığını söyledi.
Kiracıköy-Eğlence yolu konusunda yaşanan temel sorunun ise ara bölgeden geçmesi öngörülen 3,3 kilometrelik güzergâh olduğunu kaydeden Erhürman, bu uzunluğun mevcut geçiş noktalarından farklı güvenlik sorunları doğurabileceğini ifade etti.
Söz konusu güzergâhta trafik kazası, suç, uyuşturucu ve benzeri olayların yaşanması halinde müdahale konusunda sorunlar çıkabileceğine işaret eden Erhürman, Birleşmiş Milletler Barış Gücü’nün personel ve ekonomik imkânlarının da dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Bu nedenle bir denge oluşturmak amacıyla Pile konusunu da öneri paketine dahil ettiklerini belirten Erhürman, Pile’nin kendileri açısından bir geçiş noktası olmadığını, ancak ara bölgenin kullanılması konusunda denge sağlayacak bir unsur olarak gündeme getirildiğini kaydetti.
“Pile meselesi bizim tarafımızdan haritaya sonradan enjekte edilmedi. Ara bölge kullanımını dengelemek için öneri olarak gündeme getirdiğimiz bir konudur” diyen Erhürman, bütün geçiş noktalarının ve Pile’ye ulaşımın üçlü görüşmede ele alınacağını yineledi.
“DOKUZ YILLIK DURGUNLUĞUN SORUMLUSU BEN DEĞİLİM”
Geçiş noktaları konusunda varılan uzlaşının küçümsenmemesi gerektiğini belirten Erhürman, Akıncılar ve Gemikonağı geçişlerinin açılması yönündeki kararın henüz kapıların fiilen açıldığı anlamına gelmediğini, ancak önemli bir irade ortaya koyduğunu söyledi.
Daha önce Aplıç ve Derinya geçiş noktaları konusunda varılan uzlaşının hayata geçirilmesinin bir yıldan fazla zaman aldığını hatırlatan Erhürman, bugünkü uzlaşının da bir sürecin başlangıcı olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
“2017-2026, dokuz senelik durgunluğun sorumlusu ben değilim. Artık bunları da herkesin bir şekilde fark etmesi gerekiyor. Dokuz seneden sonra bugün alınan kararlar bir ileri adımdır. Zaten adım adım ilerleyebileceğimizi düşünüyorum” ifadelerini kullanan Erhürman, diğer güven yaratıcı önlem önerilerinden de vazgeçmediklerini belirtti.
“ÖNERİMİN BOZUK PARA GİBİ HARCANMASINI İSTEMİYORUM”
Basın toplantısında, görüşmede sunduğu ancak kamuoyuyla paylaşmadığı bir öneriye ilişkin sorular da gündeme geldi.
Söz konusu önerinin Rum lider tarafından açıklanamayacağının belirtildiğini aktaran Erhürman, öneriyi kendisinin de şimdilik açıklamak istemediğini söyledi.
Bunun bugüne kadar masaya götürdükleri en önemli önerilerden biri olduğunu ifade eden Erhürman, önerinin müzakerelerde değişim yaratabilecek nitelikte olduğunu düşündüğünü kaydetti.
Erhürman, “Çok önemsediğim, oyun değiştirici olabilecek bir öneri. Bunun böyle bozuk para gibi harcanmasını istemem. İlk etapta verilen tepkiler üzerinden değerlendirilmesini istemiyorum. Üzerinde iyice düşünülürse Kıbrıs konusuyla ilgili görüşmelerde önemli bir değişim yaratma fırsatı tanıyacağını düşünüyorum” dedi.
Önerinin açıklanması konusunda diplomasiye fırsat tanımak istediğini belirten Erhürman, BM Genel Sekreteri ile yapılacak üçlü görüşme öncesinde konunun değerlendirilmesini istediğini ifade etti.
“Bu benim için önemli ve kıymetli bir öneridir. Bir defalığına bana müsaade edin. Bugüne kadar ne söylediysem kamuoyuyla paylaşmayı tercih ettim. Ancak bu defa diplomasiye bir şans tanımak istiyorum” diyen Erhürman, önerinin içeriğini şimdilik açıklamayacağını yineledi.
Erhürman: Kıbrıs Türk Tarafının önerileriyle güven yaratıcı önlemlerde ilerleme sağlandı yazısı ilk önce Nokta Kıbrıs üzerinde ortaya çıktı.
