Teknoloji devi Meta, Facebook ve Instagram’ın gençleri bilinçli olarak bağımlı hale getirdiği iddiasıyla hakim karşısına çıkıyor. Dört ABD eyaleti, Meta’dan 1,4 trilyon dolar tazminat talep ediyor…
Facebook, Instagram, WhatsApp gibi çok sayıda sosyal paylaşım ve haberleşme uygulamasını bünyesinde barındıran Meta, Instagram ve Facebook’un gençleri kasıtlı olarak bağımlı hale getirdiği ve bu yolla ruh sağlıklarını bozduğu iddiasıyla ABD’de çok sayıda dava ile karşı karşıya.
Dört eyaletin federal mahkemede davacı olduğu ve Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in de ifadesinin alınacağı bu davalardan ilki çarşamba günü başlayacak.
Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri, Instagram ve Facebook’un büyük oranda kısıtlanmasını ve Meta’nın toplam 1,4 trilyon dolara kadar cezalandırılmasını talep ediyor.
Dört eyaletin başsavcıları, San Francisco yakınlarındaki Oakland’da bulunan federal mahkemede, Meta bünyesindeki sosyal paylaşım ağlarının işlevlerinin, reşit olmayan kullanıcıları bağımlı hale getirmeyecek şekilde kısıtlanmasını istiyor.
Kısıtlama getirilmesi istenen bu talepler arasında sonsuz kaydırma, çok sık bildirimler ve “beğeni” sayısının gösterilmesi gibi özellikler yer alıyor. Davacılar, söz konusu uygulamaların yaydığı içeriklere değil, nasıl tasarlandıklarına itiraz ediyor, zira ABD hukuku, içerik konusunda platformlara geniş çaplı dokunulmazlık tanıyor.
Meta’nın değeri kadar tazminat talebi
Eyaletlerin savcılarının Meta’dan talep ettiği 1,4 trilyon dolara (1,2 trilyon euro) kadar tazminat, Meta’nın borsadaki toplam değerine neredeyse eşit. Savcılar, bu tazminatı Facebook ve Instagram’dan etkilenen ülkedeki her genç ve çocuk için kişi başına birkaç bin dolardan hesaplayarak böyle yüksek bir meblağ talebinde bulunuyor.
Büyük ilgi çeken dava çarşamba günü (yerel saatle) önce jüri seçimiyle başlayacak. Duruşmaların ilki ise gelecek hafta salı günü yapılacak ve süreç yaklaşık altı hafta sürecek. Kararın ise Ekim ayı başında verilmesi öngörülüyor.
ABD’de sosyal ağlara karşı bugüne dek çok sayıda dava açıldı. Geçen Mart ayı sonunda verilen bir karar emsal niteliği taşıyor: Los Angeles’taki bir jüri, Instagram ve YouTube platformlarını, şu an 20 yaşında olan bir kadın davacıya toplam altı milyon dolar ödemeye mahkûm etti.
New Mexico eyaletinde görülen bir davada, yine Mart ayında ve geçen hafta verilen iki kararda ise Meta, sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki etkileri nedeniyle toplam 942 milyon dolar cezaya çarptırılmıştı. Kararları kabul etmeyen Meta ise platformlarının kullanıcılarını korumak için yoğun çaba gösterdiğini savunuyor.
Mark Zuckerberg Eylül’de sanık sandalyesinde
Kaliforniya’da başlayacak dava, ilk kez federal düzeyde bir mahkeme yapıldığından Meta için daha geniş kapsamlı sonuçlar doğurabilir. Meta hakkındaki ağır ithamlar ile ilgili olarak Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in, Eylül ayı sonunda yapılacak duruşmada üç saat sorgulanması planlanıyor.
Çarşamba günü başlayacak olan dava, eski Facebook çalışanı Frances Haugen’in 2021 yılı sonunda yayımladığı “Facebook Dosyaları”na dayanıyor. Binlerce sayfadan oluşan bu belgeler, sosyal paylaşım uygulamalarının, reşit olmayan kullanıcıların ruh sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin Meta içinde yapılan bir araştırmanın sonuçlarını da içeriyor. Buna göre şirket, sosyal medya tüketiminin zararlı etkilerini bilmesine rağmen, bununla ilgili yaptığı açıklamalarda, dile getirilen endişeleri ve uyarıları mütemadiyen reddetti.
Haugen’in ifşalarının ardından onlarca ABD eyaleti, söz konusu iddiaları araştırmak için ortak bir soruşturma başlattı. İki yıl süren soruşturmaların ardından yaklaşık 30 eyalet Meta’ya dava açtı.
Çarşamba günü başlayacak davada dört eyalet, diğer eyaletleri de temsilen bir pilot dava yürütecek. Meta’nın bu davayı kaybetmesi durumunda, şirketin dava açan tüm eyaletlerle bir anlaşma yapması öngörülüyor.
TikTok, Snapchat ve Google’a ait video platformu YouTube gibi diğer çevrimiçi hizmetler de yerel, eyalet ve federal düzeyde eyaletler, eğitim kurumları veya etkilenen aileler tarafından açılan çok sayıda davayla karşı karşıya.
Meta, gençlerin ruh sağlığının tek bir sosyal paylaşım hizmeti tarafından etkilenmeyeceğini savunuyor. Eleştirilen bazı özelliklerin ise anayasal ifade özgürlüğü hakkı nedeniyle dokunulmaz olması gerektiğini ileri sürüyor.
Dava tüm dünyada YouTube üzerinden canlı izlenebilecek
Buna rağmen Meta; Snap, TikTok ve YouTube ile birlikte Kentucky eyaletinde çok sayıda okulun bulunduğu bir bölgeye, davanın sona ermesi için 27 milyon dolar ödemeyi kabul etti. Bu dava, anlaşma sağlanmamış olsaydı, yaklaşık 200 bin benzer dava için emsal olabilirdi.
Oakland’daki davaya sosyal medya bağımlılığı geliştiren çocuk ve ergenlerin ebeveynleri de katılabilecek. Ayrıca ilgilenen herkesin duruşmaları YouTube üzerinden canlı olarak izlemesi mümkün.
Davada jüriyi teşkil edecek kişiler kararla ilgili sadece fikir belirtebilecek. Olası bir ceza ya da yükümlülük, daha önce Apple ile bilgisayar ve video oyunu geliştiricisi Epic Games arasındaki ve Elon Musk ile ChatGPT geliştiricisi OpenAI arasındaki dikkat çeken davaları yöneten yargıç Yvonne Gonzalez Rogers tarafından belirlenecek.
Meta’ya dört eyaletten tarihi dava… yazısı ilk önce Nokta Kıbrıs üzerinde ortaya çıktı.
